Өзбекстан Орталық Азиядағы қаржы технологияларының негізгі орталықтарының біріне айналуды көздейді. Елдің осы бағыттағы жоспары мен оны жүзеге асыру тетіктері 24-26 тамыз аралығында Ташкентте өтіп жатқан алғашқы халықаралық Silk Road Finance & Technology Forum аясында талқылануда.
Өзбекстан Орталық банкінің мәліметінше, форумның алғашқы күніне қаржы және финтех саласының 4 мыңнан астам маманы қатысты. Ташкентке 75 елден делегациялар келді. Қатысушылар қатарында орталық банктердің, мемлекеттік органдардың, қаржы институттарының, халықаралық ұйымдардың және технологиялық сектордың өкілдері бар.
Іс-шараны Өзбекстанның Орталық банкі мен Сингапурда орналасқан Global Finance & Technology Network халықаралық коммерциялық емес ұйымы ұйымдастырды.
Форумның өткізілуі Өзбекстанның жекелеген цифрлық өнімдерді дамытудан толыққанды финтех-экожүйе қалыптастыруға көшуді көздейтінін көрсетеді.
Қазір елде 103 финтех-компания жұмыс істейді. 2030 жылға қарай олардың санын 200-ге дейін арттыру, ал финтех-стартаптарға тартылатын тікелей шетелдік инвестиция көлемін $1 млрд-қа жеткізу жоспарланған.
Мамандар, стартаптар және венчурлік қор
Өзбекстанның финтехті дамыту жоспары тек инвестиция тартумен шектелмейді. Негізгі мақсаттардың қатарында 2030 жылға дейін 5 мыңнан астам маман даярлау және инкубациялық бағдарламалар арқылы кемінде 100 стартапты қолдау бар.
Сонымен қатар көлемі $50 млн болатын мамандандырылған венчурлік қор құрылуда. Ол перспективалы жобаларды бастапқы кезеңнен қолдап, олардың ішкі және халықаралық нарықтарға шығуына жағдай жасауға тиіс.
Елде қаржылық инновацияларды сынақтан өткізуге арналған реттеуші орта да жетілдіріліп жатыр. Мұндай тетік жаңа өнімдерді толық көлемде нарыққа шығармас бұрын бақылаудағы жағдайда тексеруге мүмкіндік береді.
Тағы бір басымдық — Open Banking немесе ашық банкинг. Бұл модель клиенттің келісімімен оның қаржылық деректерін банктер мен сыртқы сервистер арасында қауіпсіз алмасуға жағдай жасайды. Соның нәтижесінде нарықта жаңа төлем, аударым және қаржыны басқару қызметтері пайда болуы мүмкін.
Қаржылық қолжетімділікті кеңейту
Өзбекстандағы финтех-нарықтың өсуіне ықпал ететін негізгі факторлардың бірі — қаржылық қызметтердің қолжетімділігін одан әрі арттыру мүмкіндігі.
Дүниежүзілік банктің Global Findex деректеріне сәйкес, Өзбекстандағы ересектердің шамамен 60%-ында қаржылық шот бар. Әйелдер арасында бұл көрсеткіш 61%, ерлер арасында 59% деңгейінде.
Бұл ересек тұрғындардың шамамен 40%-ын қаржылық қызметтермен қамтуға мүмкіндік бар екенін көрсетеді. Цифрлық банкинг, төлем сервистері, жинақтау және шағын несие өнімдері осы міндетті шешуге көмектесе алады.
Алайда шоттың болуы қаржылық қызметтерді тұрақты пайдалану дегенді білдірмейді. Сондықтан саланың дамуы жаңа клиенттер тартумен қатар халықтың цифрлық және қаржылық сауаттылығын арттыруға да байланысты.
Ақша аударымдары $18,9 млрд-қа жетті
Халықаралық ақша аударымдарына ерекше назар аударылып отыр.
Өзбекстан Орталық банкінің мәліметінше, 2025 жылы елге келіп түскен халықаралық ақша аударымдарының көлемі $18,9 млрд-қа жетті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 28%-ға немесе $4,1 млрд-қа көп.
Аударымдардың 52%-ы дәстүрлі халықаралық ақша аудару жүйелері арқылы жіберілген. Банк аударымдарының үлесі 2% болса, банк карталарына тікелей түсетін P2P-аударымдардың үлесі 46%-ға жеткен.
Сондықтан жылдам, қолжетімді және тұрақты төлем арналарын дамыту Өзбекстан үшін маңызды инфрақұрылымдық міндеттердің бірі болып отыр. Бұл бағыт көрші мемлекеттердің төлем жүйелері арасындағы технологиялық үйлесімділікті де талап етеді.
Форумда қандай мәселелер талқылануда
Silk Road Finance & Technology Forum бағдарламасы цифрлық төлемдерді, қаржы секторындағы жасанды интеллектіні, ашық банкингті, цифрлық активтерді, исламдық қаржыландыруды және трансшекаралық қаржы инфрақұрылымын қамтиды.
Қатысушылар ұлттық төлем жүйелерін халықаралық желілермен байланыстыру, ақша аударымдарының құнын төмендету, цифрлық сәйкестендіру және қаржылық деректерді қауіпсіз пайдалану мәселелерін қарастыруда.
Форумның қорытынды күні исламдық қаржыландыруға арналады. Бағдарламада осы секторды реттеу, шариғат стандарттары, өтімділікті басқару және цифрлық инфрақұрылым мәселелері талқыланады.
Ұйымдастырушылар форумды бір реттік іс-шара емес, мемлекет, қаржы секторы, инвесторлар мен технология әзірлеушілері арасындағы жыл сайынғы халықаралық диалог алаңына айналдыруды жоспарлап отыр.
Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді
Көрші елдегі өзгерістер Қазақстан үшін практикалық тұрғыдан маңызды. Екі мемлекеттің нарықтары сауда, ақша аударымдары, туризм және трансшекаралық цифрлық қызметтер арқылы өзара байланысты.
Үйлесімді төлем инфрақұрылымы мен ортақ технологиялық тәсілдер екі ел арасындағы есеп айырысуды жеңілдетіп, қаржы ұйымдары мен финтех-компаниялар үшін жаңа мүмкіндіктер аша алады.
Қазақстанда қолма-қол ақшасыз төлемдер, цифрлық банкинг және қаржы технологияларын реттеу инфрақұрылымы қалыптасқан. «Астана» халықаралық қаржы орталығында 2018 жылдан бері FinTech Lab реттеуші ортасы жұмыс істейді. Онда жаңа қаржылық және RegTech-шешімдерді арнайы бақылау режимінде нақты клиенттермен сынақтан өткізуге болады.
Қазақстан Open API және Open Banking бағыттарын да дамытып келеді. Клиенттердің ағымдағы шоттары туралы ақпарат алмасуға арналған алғашқы пилоттық жоба 2023 жылғы 1 қарашада іске қосылды.
Сынаққа 128 клиент қатысты. Олар әртүрлі банктердегі шоттары туралы ақпаратты бір қолданба арқылы көру және деректерді беруге берген келісімдерін басқару мүмкіндігін тексерді.
Қазақстанның жинақтаған тәжірибесі елге өңірлік диалогқа дайын инфрақұрылымы бар қатысушы ретінде қосылуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге дамыған ұлттық жүйенің өзі трансшекаралық үйлесімділік мәселесін толық шеше алмайды.
Өңірлік даму және ынтымақтастық
Өзбекстанның финтех саласына $1 млрд тарту және ұлттық экожүйесін кеңейту жоспары Орталық Азиядағы қаржы технологиялары нарығының дамуына қосымша серпін бере алады.
Қазақстанның тәжірибесі цифрлық қаржы сервистерін кеңінен енгізумен, қолма-қол ақшасыз төлемдерді дамытумен және АХҚО аясындағы реттеу инфрақұрылымымен байланысты. Өзбекстан өз кезегінде үлкен ішкі нарыққа, жас халыққа және саланы мемлекеттік қолдау бағдарламасына сүйеніп отыр.
Бұл ерекшеліктер екі елдің тәжірибе алмасуына және бірлескен технологиялық шешімдерді дамытуына негіз бола алады.
Өңір үшін ең тиімді бағыт — ұлттық нарықтарды бір-бірінен оқшаулау емес, олардың технологиялық үйлесімділігін қамтамасыз ету. Бұл, ең алдымен, төлемдерге, цифрлық сәйкестендіруге, ашық банкингке және трансшекаралық қаржы сервистеріне қатысты.
Өзара үйлесімді стандарттар Қазақстан мен Өзбекстан компанияларының көрші нарықтарға шығуын жеңілдетіп, Орталық Азияның инвестициялық тартымдылығын арттыра алады.
Осы тұрғыдан алғанда, Ташкенттегі форум жекелеген ұлттық бастамаларды таныстыратын алаң ғана емес, бүкіл өңірдің қаржы инфрақұрылымын байланыстыру жолдарын талқылайтын диалог форматына айналып отыр.
Дереккөз: Өзбекстан Орталық банкінің, Дүниежүзілік банктің, Қазақстан Ұлттық банкінің және Silk Road Finance & Technology Forum ресми материалдары.